Мохтун экологиялык адаттары жана пайда болуу чөйрөсү
Мох көбүнчө нымдуу чөйрөдө кездешет. Гольф аянтчаларынын газондорун тез-тез сугаруу, кээ бир фарвейлердин жана бак-дарактардын формасы менен айкалышып, нымдуу чөйрөнү оңой эле жаратып, көп өлчөмдөгү мохтун өсүшүнө алып келиши мүмкүн. Мох тамырлагандан кийин, аны жок кылуу кыйынга турат. Мохтун пайда болушунан улам газондун өсүшү гана алсырап калбастан, газондун кургап калышына да алып келет. Мындан тышкары, көп өлчөмдөгү мохтун пайда болушу газондун тазалыгын бузат жана газондун декоративдик жана пайдалануу баалуулугун түздөн-түз төмөндөтөт. Мохтун пайда болуу схемаларын түшүнүү мохтун алдын алуу жана көзөмөлдөө боюнча илимий чараларды иштеп чыгуу жана газондордун ролун толук аткаруу үчүн чоң мааниге ээ.
Мох – жашыл балырлардын жана кээ бир козу карындардын симбиозунан пайда болгон төмөнкү деңгээлдеги өсүмдүк. Ал көбүнчө жабышып өсөт. Негизинен нымдуу жана караңгы чөйрөдө өскөндө, алар кеңири таралган, ар түрдүүлүгү ар түрдүү жана саны жагынан көп. Ал көбүнчө тропикалык, субтропикалык жана жылуу мелүүн аймактардагы нымдуулугу төмөн жерлерде нымдуу жана ачык жерлерде өсөт. Мохтун өсүшүнө таасир этүүчү негизги экологиялык факторлор – суу жана жарык. Анын өсүшү үчүн оптималдуу салыштырмалуу нымдуулугу 32% дан жогору, ал эми оптималдуу өсүү температурасы 10-21°C. Мохту ар кандай жолдор менен таратууга болот. Көпчүлүк түрлөр жалбырактарында споралар бар майда спорангияларды пайда кылышат. Бул споралар топурак менен байланышкандан кийин шамал, суу же транспорт аркылуу таралышы мүмкүн. Споралар жетилгенден кийин, алар алгач өсүмдүк сымал тканды пайда кылышат, бул мохтун өнүгүүсүнүн биринчи этабы. Ал ылайыктуу кожоюн жана айлана-чөйрө шарттарына туш болгондо, өнүп чыгып, жаңы жалбырак-сабак формасындагы гаметофиттерди пайда кылат, алар андан кийин тамырсабактар аркылуу сууну жана минералдарды сиңирип, жаңы бутактарды пайда кылат, ошентип көбөйүүнү улантат.
Гольф аянтчаларындагы мохтун зыяны
Мох жылуу, нымдуу жана булуттуу аба ырайында көбүрөөк кездешет. Газондорго зыян көбүнчө түндүктө жай жана күз мезгилдеринде, ал эми түштүктө жаз, күз жана кыш мезгилдеринде келет. Мох топурактын түшүмдүүлүгү жетишсиз болгондо же туура эмес жер семирткичтер чачылганда, ашыкча сугарылганда, газон өтө көлөкө түшкөндө, топурак начар кургатылганда же топурак өтө тыгыз болгондо жана ушул терс шарттардын айкалышында пайда болот. Газондо мох пайда болгондон кийин, дароо чаралар көрүлүшү керек, болбосо мох бардык жерге жайылып, мохту көзөмөлдөөнү кыйындатат.
Мохтун чыныгы кан тамыр байламтасынын түзүлүшү жок, бирок ал фотосинтезди гана жүргүзбөстөн, сууну жана азык заттарды түздөн-түз сиңире алат. Шамал, суу же транспорт аркылуу оңой тарайт. Споралар өнүп чыккандан кийин, алар тамыр сымал ризоиддер аркылуу сууну жана минералдарды сиңирип, жаңы бүчүрлөрдү пайда кылган өсүмдүк сымал тканды пайда кылышат, алар кийинчерээк жаңы сабактарга айланат. Бул жерди каптаган тайыз тамырлуу өсүмдүк, ал чөптү муунтуп, топурактагы азык заттардын запасын түгөтүп, газондун начар өсүшүнө, саргайышына жана ал тургай газон чөптөрүнүн массалык түрдө өлүмүнө алып келиши мүмкүн. Ошондуктан, аны багууда ага көңүл буруу керек.
Мохтун коркунучтарын төмөнкүдөй кыскача баяндаса болот:
1. Жерди каптап коюу чөптү муунтуп, топурактагы азык заттардын запасын азайтып, газон чөптөрүнүн өсүшүн алсыратып, ал тургай газон чөптөрүнүн өлүмүнө алып келип, жер семирткичтердин текке кетишине жана тейлөө чыгымдарынын көбөйүшүнө алып келиши мүмкүн.
2. Газон чөптөрүнүн тыкандыгын бузуп, газондун декоративдик жана пайдалануу баалуулугун түздөн-түз төмөндөтүңүз.
3. Коноктордун топ ойноосуна тоскоолдук кылыңыз.
4. Суу жана аба өткөрүмдүүлүгүнө таасир этип, топурактын тыгыздалышына алып келет.
Жарыяланган убактысы: 2024-жылдын 31-майы